بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

592

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

نافع آيد و با سركه خناق خطرناك را مفيد آيد و ضرر شوكران كم سازد و مستعمل از وى تا دو درم باشد و آن مدر بول بود و اسهال صفرا واقع كند و كرم شكم بكشد و عصارهء آن گرمتر بود در جميع اين افعال اقوى باشد انيسون بزر باديان رومىست طبيعت آن گرم و خشك‌ست در اول سوم درجه و نافع بود جهت ضرر اكثر سموم و لسوع چون با خمر بياشامند و مستعمل از وى يك درم و نيم بود و طبيعت آن سرد است در اول درجه و خشك‌ست در دوم و از حرارت لطيفه هم خالى نيست درخت وى در هر موضعى كه بسيار باشد عفونت بهواى آن موضع كم راه يابد طبيخ برگ و عصارهء ثمره و طبيخ آن چون بياشامند نهش رتيلا و عقرب را نافع آيد به تخصيص با شير يا شراب آذريون نوعى از اقحوان زرد است و ليكن شاخها بسيار دارد و مقدار ذراعى بلند شود و نور او را بوئى نباشد معتد به و برگ او طولانى بود با زغب و گويند يك صنف او را لون سرخ باشد طبيعت وى گرم و خشك است در سوم درجه و خوردن وى مضرت جميع سموم و لسوع را نافع است و عظيم مقوى قلب است شربتى از وى يك درم باشد حلتيت صمغ انجدانست و آن دو نوع باشد يكى سخت منتن و آن را نجدان منتن گويند و نتن آن قريب به نتن سير بود و ديگرى طيب كه نتن آن كمتر بود و آن را انجدان كم بوى انجدان منتن اقوى بود و هنديان و افغانيان و بدخشانى و ملتانيان اين را هينگ گويند و بعضى انكوزه گويند و بيشتر در اطعمه بجاى سير استعمال كنند و بسى معتقد منافع وى باشند طبيعت جمله گرم بود در اول چهارم درجه و خشك بود در دوم درجه بطوخ آن عض كلب و نهش هوام را عظيم نافع آيد و با زيت طلا كردن و با شراب آشاميدن همچنين نافع آيد و ضرر سهام مسمومه را دفع كند و در ورق نبات وى كه انجدانست آن را بعضى كماده گويند و در بيخ آن مخروشيت قريب هم بدين منافع باشد بهترين حلتيت آن بود كه بسرخى گرايد و صاف باشد شبيه بتمر اعلى قيسوم نباتى است كه در اول بهار برآيد بوى خوش دارد و گلهاى آن زرد و مدور بود و بر سر وى مجتمع شده و بعضى آن را بوى مادران گويند و طبيعت آن گرم بود در اول درجه و خشك بود در دوم درجه چون با شراب بياشامند جهت جميع سموم نافع آيد و از افزايش آن هوام بگريزند ايرسا بيخ سوسن آسمان گون است و بعضى آن را بيخ بنفشه گويند طبيعت آن گرم و خشك بود در آخر دوم درجه